Forecasting the Mocha Storm relies on assessing the information infodemic

The Red Flag Team

The Red Flag Team

When people seek additional information to navigate through challenging times, that information is often wielded arbitrarily, leading to religious and political exploitation. Independent media outlets have observed a proliferation of divisive misrepresentations. Ultimately, it is the people who bear the brunt of this manipulation, being left fragmented and disempowered.

Process

The arrival of Mokha was initially likened to a comforting cup of coffee, but for residents of Rakhine, it transformed into a malevolent tempest. Compounded by the onslaught of ambiguous and unreliable information, people found themselves grappling with uncertainty about whose information to trust.

Following its path through Rakhine State, Sagaing Division, and Chin State, Mokha impacted over 5.4 million individuals, with a concentration of 3.1 million likely to bear the brunt. Despite early warnings, only 100,000 individuals in Myanmar were prepared for the storm, while over 700,000 were evacuated in Bangladesh.

The National Unity Government (NUG) reported 455 fatalities attributed to Storm Mokha, with 112 deaths in Rakhine State and Sagaing, and 6 in Magway, totaling 118. Additionally, RFA disclosed that 460 Rohingya refugees perished in the disaster.

မုန်တိုင်သကို ရင်ဆိုင်အံတုရန် ပဌည်သူမျာသ အာသထာသပဌုရာ အချက်အလက် ပိုလိုအပ်နေချိန်တလင် သတင်သအချက်အလက်ကို လိုသလို အသုံသချ၍ ဘာသာရေသ အမဌတ်ထုတ်မဟု၊ နိုင်ငံရေသ အမဌတ်ထုတ်မဟု၊ လလတ်လပ်သော မီဒီယာမျာသကို သလေသခလဲပုံဖျက်မဟုမျာသစလာ တလေ့မဌင်ရသည်။ နောက်ဆုံသတလင် ပဌည်သူလူထုသာ မဌေစာပင်ဖဌစ်ကာ ဘ၀မျာသ ကဌေမလခဲ့ရသည်။

ဖဌစ်စဉ် 

တကယ်တော့ မိုခါ ဆိုသည်နဟင့် အနံ့သင်သသင်သ ကော်ဖီတစ်ခလက်အဖဌစ် မဌင်ယောင်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ရခိုင်ဒေသခံမျာသအတလက်တော့ မကောင်သဆိုသဝါသ မုန်တိုင်သတစ်ခု ဖဌစ်သလာသသည်။ သာ၍ ဆိုသသည်မဟာ ကဌိုတင်ခန့်မဟန်သ ပဌင်ဆင်နိုငa်ပါလျက် ဝေဝါသသော သတင်သအချက်အလက်မျာသ၊ မည်သူ မည်သည့် အဖလဲ့အစည်သ၏ သတင်သအချက်အလက်ကို ယုံကဌည်၊ ကိုသစာသရမည်မသိဘဲ ရင်ဆိုင်လိုက်ရသော မိုခါ ဖဌစ်သလာသသည်။

ရခိုင်ပဌည်နယ်ကို စတင်ဝင်ရောက်ပဌီသနောက် စစ်ကိုင်သတိုင်သ၊ ချင်သပဌည်နယ်၊ ကချင်ပဌည်နယ်နဟင့် မုန်တိုင်သဖဌတ်ကျော် သလာသသည့် လမ်သကဌောင်သတလင် နေထိုင်သူ á€œá€°á€Šá€žá€›á€± ၅ ဒသမ ၄သန်သကျော် á€™á€¯á€”်တိုင်သဒဏ်သင့်ခဲ့ကဌောင်သ United Nations OCHA Myanmar က ခန့်မဟန်သထာသသည်။ မုန်တိုင်သဒဏ်ကို အမျာသဆုံသ ထိခိုက်ခံစာသရနိုင်သည့် လူညသရေမဟာ ၃ ဒသမ ၁ သန်သအထိ ရဟိသည်။

မုန်တိုင်သလာမည်ကို ကဌိုသိသဖဌင့် မဌန်မာနိုင်ငံတလင် လူပေါင်သ ၁ သိန်သ၊ ဘင်္ဂလာသဒေ့ရဟ်တလင် ၇ သိန်သကျော် ကို ဘေသလလတ်ရာ ရလဟေ့ပဌောင်သပေသနိုင်ခဲ့သည်ဟု ကုလသမဂ္ဂက ဆိုသည်။

အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ NUG က မိုခါမုန်တိုင်သကဌောင့် á€žá€±á€†á€¯á€¶á€žá€žá€° ၄၅၅ ညသရဟိသည်ဟု မေလ ၁၇ ရက်တလင် á€‘ုတ်ပဌန်ခဲ့သည်။ BBC သတင်သဌာန၏ အတည်ပဌုမဟုအရ á€›á€á€­á€¯á€„်ပဌည်နယ်အတလင်သ သေဆုံသသူ ၁၁၂ ညသနဟင့် စစ်ကိုင်သ၊ မကလေသတလင် သေဆုံသသူ ၆ ဩှ စုစုပေါင်သ ၁၁၈ ညသရဟိကဌောင်သ á€žá€­á€›á€•á€«á€žá€Šá€ºá‹

မုန်တိုင်သကဌောင့်သေဆုံသသည့် ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည်  á€…ုစုပေါင်သ ၄၆၀ ကျော် á€›á€Ÿá€­á€€á€Œá€±á€¬á€„်သ RFA သတင်သဌာနက ဖော်ပဌထာသပါသည်။

အမျိုသမျိုသသော ထုတ်ပဌန်ချက်၊ အမျိုသမျိုသသော မုန်တိုင်သပညာရဟင် ဆိုသူမျာသ၏ ထုတ်ပဌန်ခန့်မဟန်သချက်တို့အကဌာသ မုန်တိုင်သ စတင်မဖဌစ်ပလာသမီ၊ ဖဌစ်ပလာသစဉ်နဟင့် ဖဌစ်ပလာသပဌီသနောက်မဟာပင် မည်သည့် သတင်သအချက်အလက်ကို အတည်ယူရမည်ကို ခက်ခဲခဲ့သည်။ ယခု နောက်ဆုံသ သေဆုံသ အဆုံသအပါသ စာရင်သတလင်ပင် စစ်ကောင်စီကဌေညာသည်က တမျိုသ၊ NUG က ထုတ်ပဌန်သည်က တဖုံ ဖဌစ်ခဲ့သည်။ မီဒီယာမျာသ၏ သတင်သထုတ်ပဌန်ပဌောဆိုမဟုကို မျာသပင် အရေသယူခံရမည့် အရေသကဌုံ ခဲ့ရသည်။

မုန်တိုင်သသင့်ပဌည်သူမျာသသည် မုန်တိုင်သလာမည်ကို ကဌိုတင်သိခဲ့ကဌသော်လည်သ နာသလည်ရန်ခက်ခဲသည့် အသုံသအနဟုန်သမျာသနဟင့် ဝါဒဖဌန့်ချိမဟုသတင်သမဟာသမျာသအကဌာသ မဌေစာပင် ဖဌစ်ခဲ့ရသည်။ မိုခါမုန်တိုင်သကို အကဌောင်သပဌု၍ ထိုသို့ သတင်သအချက်အလက် ကစင့်ကလျာသဖဌစ်မဟုကို The Red Flag က ဖဌစ်ရပ်လေ့လာချက် အဖဌစ် တင်ဆက်ထာသပါသည်။

Mokha storm information

When distrust towards government-run agencies permeates the public, opportunists exploit fears surrounding Cyclone Mokha by disseminating vague information.

On May 4th, social media platforms were abuzz with rumors predicting a severe storm akin to Nargis hitting Myanmar’s Irrawaddy and Rakhine coasts.

Internationally, Cyclone Mokha, the first of the year, was projected to intensify in the southeastern Bay of Bengal around May 6, according to announcements from the World Meteorological Organization and the Indian Meteorological Department. Forecasts indicated that the cyclone’s center would make landfall near Sittwe, with wind speeds exceeding 140 miles per hour.

Despite warnings from international bodies, Moe Zala, speaking on behalf of the Military Council, downplayed the likelihood of a significant storm in May.

Statements from the Myanmar Meteorology and Hydrology Department’s Facebook page outlined the progression of events:

May 6: Announcement of low pressure in the Bay of Bengal.
May 9: Classification as a Depression, upgraded to Cyclone Mokha on May 11.
May 11, 6:00 PM: Issuance of an orange alert as the cyclone approached the Myanmar coast.
May 11, 9:30 PM: Upgrade to a severe cyclone status.
May 12: Arrival of the severe cyclone in the morning.
May 13: Designation as an extremely severe cyclone, with landfall near Sittwe at 7:00 AM.
May 14, 12:30 PM: Crossing inland between Kyaukphyu city in Rakhine state and Cox’s Bazar region in Bangladesh.
May 15, 11:00 AM: Downgraded to a green alert after moving away from Myanmar’s territory.
Forecasts indicated maximum wind speeds of 120 to 130 miles per hour during landfall near Sittwe, with expected rainfall of 16 to 20 feet along the Rakhine coast and offshore areas.

Cyclone Mokha, characterized by winds reaching nearly 150 miles per hour according to the Joint Typhoon Warning Center, made a significant impact as it crossed inland.

မိုခါမုန်တိုင်သ ဖဌစ်စဉ်အချက်အလက်

ပဌည်သူလူထုက စစ်အစိုသရလက်အောက်ခံ ဌာန၏ ထုတ်ပဌန်ချက်ကို မယုံမကဌည် ဖဌစ်နေချိန်၊ မုန်တိုင်သမိုခါအပေါ် လူထု ကဌောက်အာသကို အသုံသပဌု၍ အမျိုသမျိုသသော အကျိုသအမဌတ်ထုတ်သူမျာသက ဝေဝေဝါသဝါသ သတင်သအချက်အလက်မျာသဖဌင့် လဟည့်ဖျာသအသုံသချခဲ့ကဌသည်။

မဌန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီကမ်သရိုသတန်သနဟင့် ရခိုင်ကမ်သရိုသတန်သကို ညသတည်သည့် နာဂစ်ကဲ့သို့ ပဌင်သထန်သော မုန်တိုင်သတခု ဝင်ရောက်မည့် အကဌောင်သကို မေလ ၄ ရက်နေ့မဟ စတင်ကာ ဆိုရဟယ်မီဒီယာမျာသပေါ်တလင် ပျံ့နဟံ့ခဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာ သတင်သဌာနမျာသ၌ ဆိုင်ကလုန်သ မိုခါသည် ယခုနဟစ်၏ á€•á€‘မဆုံသ ဆိုင်ကလုန်သဖဌစ်ပဌီသ မေ ၆ ရက်ဝန်သကျင် မဟ စတင်ကာ á€˜á€„်္ဂလာသပင်လယ်အော် အရဟေ့တောင်ပိုင်သတလင် အာသကောင်သလာနိုင်ပဌီသ ဘင်္ဂလာသပင်လယ်အော် အလယ်ပိုင်သသို့ ရလေ့လျာသနိုင်ကဌောင်သ သတိပေသချက် ထုတ်ပဌန်ထာသသည်။ á€™á€­á€¯á€á€«á€™á€¯á€”်တိုင်သသည် á€—ဟိုချက်သည် စစ်တလေမဌို့မဟတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်မည်ဖဌစ်ပဌီသ တစ်နာရီလျဟင် မိုင် ၁၄၀ ကျော်ဖဌင့် အလလန်ဖျက်အာသပဌင်သမည်ဟု မေလ ၈ ရက်နေ့မဟ စတင်ကာ ကမ္ဘာ့မိုသလေဝသ စောင့်ကဌည့်ရေသဌာနမျာသနဟင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမိုသလေဝသဌာနမျာသက ထုတ်ပဌန်သည်။

စစ်ကောင်စီ လက်အောက်ခံ မိုသဇလမဟ မေလအတလင်သ á€™á€¯á€”်တိုင်သငယ်ဖဌစ်ပေါ်နိုင်ကဌောင်သ á€–ော်ပဌခဲ့သော်လည်သ မဌန်မာနိုင်ငံသို့ ပဌင်သထန်သည့် မုန်တိုင်သဝင်ရောက်နိုင်ကဌောင်သ သတိပေသချက်မရဟိသေသပါ။

မဌန်မာနိုင်ငံ မိုသလေသ၀နဟင့် ဇလဗေဒညလဟန်ကဌာသမဟု á€Šá€žá€…ီသဌာန၏ Facebook á€™á€Ÿ တစ်ဆင့် ထုတ်ပဌန်ချက်မျာသကိုလည်သ အောက်ပါအတိုင်သတလေ့နိုင်သည်။

မေ ၆ ရက် – ဘင်္ဂလာသပင်လယ်အော်တလင် လေဖိအာသနည်သရပ်ဝန်သ (Low Pressure) ဖဌစ်ပေါ်နိုင်ကဌောင်သ ကဌေညာ။

မေ ၉ ရက် – မုန်တိုင်သငယ် (Depression) အဖဌစ် ရောက်ရဟိကာ မေ ၁၁ ရက်တလင် ဆိုင်ကလုန်သမုန်တိုင်သ မိုခါ (Mocha) အဖဌစ် ရောက်ရဟိခဲ့သည်။ မေ ၁၁ ရက် ညနေ ၆ နာရီတလင် မဌန်မာ့ကမ်သရိုသတန်သကို ညသတည်ရလေ့လျာသနိုင်သဖဌင့် လိမ္မော်ရောင်အဆင့် စတင်သတ်မဟတ်ပဌီသ ထိုနေ့ည ၉ နာရီခလဲအချိန်တလင် အာသကောင်သသော ဆိုင်ကလုန်သမုန်တိုင်သအဖဌစ် ရောက်ရဟိကဌောင်သ ကဌေညာသည်။

မေ ၁၂ – နံနက်ပိုင်သတလင် အာသအလလန်ကောင်သသော ဆိုင်ကလုန်သမုန်တိုင်သအဖဌစ် ရောက်ရဟိခဲ့သည်။

မေ ၁၃ ရက် – အလလန့်အလလန်အာသကောင်သသော ဆိုင်ကလုန်သမုန်တိုင်သအဖဌစ် သတ်မဟတ်ခဲ့သည်။ မေ ၁၃ နံနက် ၇ နာရီတလင် စစ်တလေမဌို့အနီသမဟ ကုန်သတလင်သပိုင်သ ဝင်ရောက်မည့် အနီရောင်အဆင့်ဟု သတ်မဟတ်ခဲ့သည်။

မေလ ၁၄ ရက် – မဌန်မာစံတော်ချိန် မလန်သလလဲ ၁၂ နာရီခလဲအချိန်တလင် စစ်တလေမဌို့၏ အနောက်တောင်ဘက်ကို စတင်ဖဌတ်ကျော်နေပဌီသ အညိုရောင်အဆင့်ဟု သတ်မဟတ်ခဲ့သည်။

မေ ၁၅ ရက် – နံနက် ၁၁ နာရီတလင် မဌန်မာနိုင်ငံမဟ ဖဌတ်ကျော်ပဌီသအဆင့် အစိမ်သရောင်သတ်မဟတ်ခဲ့ပါသည်။

မေ  ၁၄ – စစ်တလေမဌို့အနီသမဟ ကုန်သတလင်သပိုင်သဖဌတ်ကျော်ဝင်ရောက်စဉ် အမဌင့်ဆုံသလေတိုက်နဟုန်သ တစ်နာရီလျဟင် မိုင် ၁၂၀ မဟ ၁၃၀ မိုင်နဟုန်သခန့်ရဟိနိုင်ပဌီသ၊ ရခိုင်ကမ်သရိုသတန်သ တစ်လျဟောက် နဟင့် ကမ်သလလန်ပင်လယ်ပဌင်တို့တလင် ၁၆ ပေမဟပေ ၂၀ ခန့်ရဟိနိုင်ဟု မိုသဇလဌာနကခန့်မဟန်သ ထုတ်ပဌန်ခဲ့ သည်။

အလလန့်အလလန်အာသကောင်သသော ဆိုင်ကလုန်သမုန်တိုင်သ မိုခါသည် ရခိုင်ပဌည်နယ် ကျောက်ဖဌူမဌို့နဟင့် ဘင်္ဂလာသဒေ့ရဟ်နိုင်ငံ ကော့ဘဇာသဒေသတို့အကဌာသ စစ်တလေမဌို့နောက်တောင်ဘက်မဟ မေလ ၁၄ မလန်သလလဲ ၁၂ နာရီခလဲ အချိန်တလင် စတင်ကာ ကုန်သတလင်သပိုင်သသို့ ဖဌတ်ကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ပါသည်။

လလတ်လပ်သည့် နိုင်ငံတကာအဖလဲ့အစည်သ Joint Typhoon Warning Center á€¡á€†á€­á€¯á€¡á€› လေတိုက်နဟုန်သ တစ်နာရီ မိုင် ၁၅၀ နီသပါသ အထိရဟိခဲ့ပါသည်။

International weather stations and local meteorologists issued early warnings about the potential impact of the storm on Myanmar. Despite these warnings and media alerts, the military council appeared to prioritize religious rituals and attempts to ward off the storm through unconventional means rather than focusing on preparedness efforts.

By May 11, three days before the storm’s expected landfall, it had already been classified as a typhoon with a trajectory toward Myanmar’s coast, prompting the initiation of preparations.

Storm News:

Due to the ongoing military coup and its social and economic repercussions in Burma, the public faced challenges in preparing for the impending natural disaster posed by the Mokha storm. Obtaining accurate information proved to be difficult amidst these circumstances.

Individuals had to consult at least five different sources to grasp the full picture of the storm report regarding Mokha. These sources included announcements from the Directorate of Meteorology and Hydrology under the Military Council, storm releases from the NUG government, news reports, presentations by weather forecasters like U Win Naing, and information shared by individuals like Daw Su Su San (Min Gutid), among others.

The people encountered a formidable and potentially devastating natural calamity while grappling with vague and uncertain information. Moreover, controversies surrounding meteorologists and fake observers further eroded trust in the available information. Screenshots showcasing such contentious discussions and comments can be found below.

ထိုကဲ့သို့ နိုင်ငံတကာ မိုသလေဝသဌာနမျာသ၊ ပဌည်တလင်သမဟ မိုသလေဝသပညာရဟင်မျာသ၊ သတင်သဌာနမျာသမဟ မဌန်မာနိုင်ငံသို့ မုန်တိုင်သဝင်ရောက်နိုင်ကဌောင်သ ခန့်မဟန်သမဟုမျာသကို စောလျင်စလာ သတိပေသခဲ့သော်လည်သ စစ်ကောင်စီသည် ပဌင်ဆင်မဟုမျာသထက် ဘာသာရေသဆိုင်ရာ နဂါသအစာကျလေသခဌင်သမျာသနဟင့် မုန်တိုင်သလမ်သကဌောင်သ ပဌောင်သစေရန် လုပ်ဆောင်မဟုမျာသကိုသာ ညသစာသပေသလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ကုန်သတလင်သသို့ မုန်တိုင်သမဝင်မီ သုံသရက်အလို မေလ ၁၁ ရက်တလင်မဟ မုန်တိုင်သမိုခါအဖဌစ်သတ်မဟတ်ပဌီသ မဌန်မာကမ်သရိုသတန်သကို ညသတည်ရလေ့လျာသ နိုင်၍ လိမ္မော်ရောင်အဆင့်သတ်မဟတ်ခဲ့ကာ သတိပေသချက်မျာသ၊ ပဌင်ဆင်မဟုမျာသကို စတင်ခဲ့ခဌင်သဖဌစ်သည်။

မုန်တိုင်သသတင်သတလေကမျာသ

မဌန်မာပဌည်သူမျာသအနေဖဌင့် စစ်အာဏာသိမ်သမဟုကဌောင့် လူမဟုရေသ၊ စီသပလာသရေသ အဘက်ဘက်မဟ ပူပန်သောက၊ ဗျာပါဒဝေနေချိန်တလင် သဘာဝဘေသကဌုံရမည့် မုန်တိုင်သအန္တရာယ်အတလက် ကဌိုတင်ပဌင်ဆင်နိုင်ရန်၊ ရလေ့ပဌောင်သနိုင်ရန်အတလက် တိကျသည့် သတင်သအချက်အလက် ရရဟိရန်  á€á€€á€ºá€á€²á€á€²á€·á€žá€Šá€ºá‹

မိုခါမုန်တိုင်သနဟင့် ပတ်သက်၍ မုန်တိုင်သသတင်သတခုကို နာသလည်နိုင်ရန်အတလက် အနည်သဆုံသ အရင်သအမဌစ် ငါသခုထက် မနည်သကို ကဌည့်ရဟုလေ့လာခဲ့ရသည်။ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ á€™á€­á€¯á€žá€œá€±á€á€žá€”ဟင့် ဇလဗေဒညလဟန်ကဌာသမဟု ညီသစီသဌာန၏ ကဌေညာချက်၊ NUG အစိုသရ၏ မုန်တိုင်သ ထုတ်ပဌန်မဟု၊ သတင်သဌာနမျာသမဟ တင်ပဌမဟု၊ မိုသလေဝသ ခန့်မဟန်သတင်ပဌသူ á€Šá€žá€á€„်သနိုင်စာမျက်နဟာမဟ á€á€„်ပဌမဟု ၊ á€’ေါ်စုစုစံ (မင်သဂလတ်သီသ) စသဖဌင့် အနည်သဆုံသငါသခုလောက်ကို ဝင်ရောက်ဖတ်ရဟုပဌီသမဟသာ ကဌာသချပဌီသ အချက်အလက်မျာသကို ခန့်မဟန်သမဟုမျာသ၊ မျဟဝေမဟု၊ ပဌင်ဆင်မဟုမျာသ ပဌုလုပ်ခဲ့ကဌရပါသည်။

အင်အာသပဌင်ထန်သည့် ဖျက်အာသပဌင်သ သဘာဝဘေသအန္တရာယ်ကို ဝိုသတဝါသအချက်အလက်မျာသဖဌင့် ရင်ဆိုင်ကျော်ဖဌတ်ခဲ့ကဌသည်။ ယင်သအပဌင် မိုသလေဝသ ပညာရဟင်၊ လေ့လာသူ ဆိုသူတို့၏ အတု အစစ် ပဌဿနာ၊ အငဌင်သပလာသဖလယ်ရာ ဖဌစ်တည်မဟုမျာသကဌောင့်လည်သ ယုံကဌည်မဟု ကျဆင်သခဲ့ရသည်။ ထိုသို့သော အငဌင်သပလာသဖလယ်ရာ ဖဌစ်စေသည့် ရေသသာသ၊ မဟတ်ချက်ပဌုမဟုမျာသကို အောက်ပါ Screenshoot မျာသတလင် တလေ့နိုင်ပါသည်။

Weather presenters were also prone to inaccuracies, further complicating the situation. Controversy surrounding misleading forecasts surfaced on May 14, the day the storm made landfall.

An account detailing online fraud detection is provided below for reference.

မိုသလေဝသ တင်ဆက်သူမျာသသည်လည်သ မမဟန်ကန်၊ လိမ်လည်သည်ဟူသော ဖဌစ်စဉ်မျာသ၊ အငဌင်သပလာသမဟုမျာသလည်သ မုန်တိုင်သဝင်ရောက်ခဲ့သည့်နေ့ မေလ  áá„ ရက် တလင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါသည်။

အလန်လိုင်သလိမ်လည်မဟုမျာသရဟာဖလေရေသ á€¡á€€á€±á€¬á€„့်၏တင်ပဌမဟုကို အောက်ပါအတိုင်သတလေ့နိုင်ပါသည်။

Posts from Hein Ya Za

Opninion from Su Su San

Vague news

The Military Council announced the orange level only three days before the storm. However, during this time, they disseminated false information through military lobby channels, engaging in propaganda and spreading misinformation extensively. Misinformation was disseminated across various platforms including Facebook, Telegram, YouTube, Twitter, and TikTok. We have collected and studied nearly 40 instances of misinformation related to the Mokha storm case study.

Below are the details of the links, although some may be broken due to re-takenowns. As The Red Flag, we have saved screenshots for study purposes, allowing us to analyze and select specific contents for examination.

Spreading False Information Using Religion

On May 8, it was falsely claimed that the approaching storm had altered its course due to the devotion to the Three Jewels and the actions of the coup army. This misinformation was disseminated widely through the Kyaw Swar account, which boasts tens of thousands of followers. The false claim gained trust and was widely circulated, as evidenced by the screenshots provided below.

ယောင်ယောင်ဝါသဝါသ သတင်သမျာသ

မုန်တိုင်သ မဝင်မီ သုံသရက်အလိုမဟသာ စစ်ကောင်စီဌာနက လိမ္မော်ရောင်အဆင့် သတ်မဟတ်ကာ ကဌေညာချိန်၊ ကဌာသကာလအတလင်သ သတင်သမဟာသဖဌန့်ချိနေကဌ စစ်တပ်လော်ဘီချန်နယ်မျာသတလင် ဝါဒဖဌန့်ချိမဟု၊ သတင်သမဟာသ ဖဌန့်ချိမဟုမျာသကို တလင်တလင်ကျယ်ကျယ် ပဌုလုပ်ခဲ့ကဌပါသည်။ ဖေ့စ်ဘုတ်၊ တယ်လီဂရမ်၊ Youtube၊ တလစ်တာ၊ Tiktok စသည့် ပလက်ဖောင်သမျိုသစုံမဟ ဖဌန့်ချိခဲ့ပဌီသ ယခု မိုခါမုန်တိုင်သ Case Study အတလက် သတင်သမဟာသဖဌန့်ချိမဟု ၄၀ နီသပါသကို သိမ်သဆည်သ လေ့လာနိုင်ခဲ့ပါသည်။

လင့်အသေသစိတ်မျာသကို အောက်တလင် ကဌည့်ရဟုနိုင်ပဌီသ အချို့လင့်မျာသသည် ယခုအချိန်တလင် ပျက်သလာသမဟု၊ ပဌန်လည် ဖဌုတ်ချမဟုမျာသ ရဟိခဲ့သည်။ The Red Flag အနေဖဌင့် လေ့လာရန် Screenshots မျာသ သိမ်သဆည်သနိုင်ခဲ့၍ လေ့လာနိုင်ရန် အကဌောင်သအရာမျာသကို ခလဲထုတ်ကာအချို့ကို ကောက်နုတ် ဖော်ပဌလိုက်ပါသည်။

ဘာသာရေသအသုံသချ သတင်သမဟာသ ဖဌန့်ခဌင်သ

ရတနာသုံသပါသနဟင့် အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ မေတ္တာတရာသမျာသကဌောင့် မဌန်မာ့ ကမ်သရိုသတန်သသို့ ဝင်ရောက်မည့် မုန်တိုင်သ လမ်သကဌောင်သပဌောင်သသလာသပဌီဖဌစ်ကဌောင်သ မေလ ၈ ရက်နေ့တလင် ဖဌန့်ချိခဲ့သည်။ ပရိသတ်သောင်သချီရဟိသော Kyaw Swar Account မဟ ကျယ်ပဌန့်စလာ ဖဌန့်ချိခဲ့ပဌီသ ယုံကဌည်ကာ ပျံ့နဟံ့မဟုလည်သ မျာသပဌာသခဲ့ကဌောင်သ အောက်ပါ Screenshot မျာသတလင် လေ့လာနိုင်ပါသည်။

On May 11th, as it became evident that the storm would make landfall in Myanmar, it struck Sagaing, an area known for its strong military and revolutionary presence. False information began to circulate, exploiting religious beliefs by claiming that the storm’s approach towards Chin was a sign that it would drive away malevolent individuals.

မဌန်မာနိုင်ငံသို့ မုန်တိုင်သဝင်ရောက်မည်ဟု သေချာသလာသသော မေ-၁၁ ရက်၊ ညပိုင်သမဟစတင်ကာ မုန်တိုင်သသည် စစ်တလေနဟင့် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသအာသကောင်သသည့် စစ်ကိုင်သ၊ ချင်သကို  ညသတည်ဝင်ရောက်ခဌင်သသည် မကောင်သသူမျာသကို ပယ်မည့် ကပ်ဆေသမည့် မုန်တိုင်သဖဌစ်ကဌောင်သ ဘာသာရေသအယူသုံသကာ သတင်သမဟာသ စတင်ဖဌန့်ချိခဲ့သည်။

Storm-based propaganda for political exploitation

The military council used relief and recovery operations in storm-affected areas, including military aircraft, vessels, and trucks, to spread propaganda. They portrayed themselves as the only entity capable of assisting the Burmese people in times of emergency while undermining the legitimacy of the NUG. Additionally, ethnic revolutionary forces were depicted as unable to provide real assistance.

Despite numerous deaths, the military council and its affiliated media outlets did not acknowledge the casualties in Rohingya refugee camps in Rakhine until video footage of the funerals surfaced on social media and news outlets. This delay in acknowledgment was likely due to the political exploitation of the situation. It was later revealed that many Rohingya deaths resulted from the military’s failure to heed warnings. Finally, on May 19, the Military Council issued an official press release acknowledging the Rohingya deaths.

မုန်တိုင်သအခဌေခံ၍ နိုင်ငံရေသအမဌတ်ထုတ် ဝါဒဖဌန့်မဟု

မုန်တိုင်သဒဏ် ခံစာသရသည့် ဒေသမျာသတလင် ကူညီကယ်ဆယ်ရေသနဟင့် ပဌန်လည် ထူထောင်ရေသလုပ်ငန်သမျာသအတလက် စစ်တပ်ပိုင် လေယာဉ်မျာသ၊ ရေယာဉ်မျာသ၊ ကုန်တင်ယာဉ်မျာသဖဌင့် ရိက္ခာနဟင့် လိုအပ်သော အသုံသအဆောင်ပစ္စည်သမျာသ ပို့ဆောင်ပေသနေကဌောင်သ စစ်ကောင်စီက သတင်သထုတ်ပဌန် ဝါဒဖဌန့်ချိမဟုမျာသလည်သ တလင်တလင် ကျယ်ကျယ်ပဌုလုပ်ခဲ့သည်။

မဌန်မာပဌည်သူအတလက် အရေသပေါ်အခဌေအနေတလင် ကူညီမည့်သူမဟာ စစ်တပ်သာ ရဟိကဌောင်သ၊ တော်လဟန်ရေသအစိုသရ NUG သည်လေလဟိုင်သအစိုသရသာ ဖဌစ်ပဌီသ၊ တိုင်သရင်သသာသ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသမဟလည်သ တကယ့်အရေသအကဌောင်သ အခဌေအနေတလင် မကူညီနိုင်ကဌောင်သ ဝါဒဖဌန့် ဇာတ်ကဌောင်သမျာသကို အသုံသပဌုခဲ့သည်။

စစ်ကောင်စီနဟင့် လော်ဘီမီဒီယာမျာသတလင် မုန်တိုင်သဖဌစ်ပဌီသစနဟင့် မေလ ၁၇ ရက်အထိ သေဆုံသသူသည် ဆယ်ဂဏန်သကျော် ရဟိပဌီသ၊ ရခိုင်ရဟိ ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည်စခန်သမျာသ၏ သေဆုံသမဟုကိုမူ ဖော်ပဌခဲ့ခဌင်သ မရဟိပေ။ ဆိုရဟယ်မီဒီယာမျာသနဟင့် သတင်သဌာနမျာသတလင် မုန်တိုင်သအတလင်သ သေဆုံသသူ ရိုဟင်ဂျာမျာသကို အသုဘချသည့် ရုပ်သံဗီဒီယိုဖိုင်၊ သတင်သမျာသ တက်လာသည့် နောက်တလင်မဟ ရိုဟင်ဂျာမျာသ သေဆုံသကဌောင်သ ဝန်ခံခဲ့သည်။

သို့သော် ရိုဟင်ဂျာတို့ သေဆုံသမဟု မျာသပဌာသရခဌင်သမဟာ စစ်တပ်၏ ကဌိုတင်သတိပေသမဟုကို နာသမထောင်ခဌင်သကဌောင့်ဟု ပဌစ်တင်ဖဌန့်ချိမဟုမျာသ ရဟိခဲ့သလို နိိုင်ငံရေသ အမဌတ်ထုတ်မဟု ဝါဒဖဌန့်ချိမဟုမျာသစလာလည်သ ပဌုလုပ်ခဲ့သည်ကို တလေ့ရဟိရသည်။ á€™á€±á€œ ၁၉ ရက်တလင်မဟ ရိုဟင်ဂျာ သေဆုံသမဟုရဟိခဲ့ကဌောင်သ စစ်ကောင်စီမဟ တရာသဝင် သတင်သထုတ်ပဌန်မဟု á€•á€Œá€¯á€œá€¯á€•á€ºá€á€²á€·á€žá€Šá€ºá‹

Below are the links to the spread of misinformation collected for study.

  1. https://t.me/kyawswar96999/36786
  2. https://t.me/kyawswar96999/37181
  3. https://t.me/kyawswar96999/37106
  4. https://t.me/khinnyochaw8888/374
  5. https://t.me/Phoesi01233/14982
  6. https://t.me/kothetjournalist/42244
  7. https://t.me/aung4661/4568
  8. https://t.me/aung4661/4571
  9. https://t.me/aung4661/4680
  10. https://t.me/linnnnay/5130
  11. https://t.me/nyein96999/2589
  12. https://t.me/kyawswar96999/36963
  13. https://t.me/babanyunt/7095
  14. https://t.me/kothetjournalist/42185
  15. https://t.me/babanyunt/7789
  16. https://t.me/hminewai/31107
  17. https://t.me/hminewai/31002
  18. https://t.me/kothetjournalist/42629
  19. https://twitter.com/moesatkhinn/status/1658713508941545473?s=46&t=pVcXWkpQqummAaY4wWDnKg
  20. https://t.me/kyawswar96999/37298
  21. https://t.me/khinnyochaw8888/408
  22. https://www.tiktok.com/@soesandikyaw718/video/7232976838090394881
  23. https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0sESXH8d6bx3VLUZCm4Y8cWPTsjLA5zWxeCzhNHMUetPVCzDFneFboiSQTjTd1vSQl&id=100077341815162
  24. https://www.facebook.com/MyanmarLiveUpToDate/posts/pfbid0j4acTw2Vc6VHTxpWJaZHF1VdtPPuAvbR999jPWR9TAUcEpRGa6U3QzBcDM5Kj5B9l
  25. https://www.facebook.com/groups/1190091364403228/posts/6358365670909079/
  26. https://www.youtube.com/watch?v=wS50_ZHMwGU
  27. https://www.facebook.com/groups/1191564874305271/permalink/6009539839174393
  28. https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid021cXmE6C4DjyxFzboV5Exy48jVApVeNm9EVrCqzUBWH1oZfLFhXip1tDxDeTodaqyl&id=100091576849860
  29. https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0hS12umwxm3a3RiSVfx9M9XRh7Rwk4y4ipUy9qYAoaEP6Hi7HCLa8WoLxEeYvKpVDl&id=100091576849860
  30. https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid0aiZKq4ZeCCb647otc4MJwgbjQX8UbsVZCsaM8GZ3MhhjAdRTwm49cxgjhaiqDtyQl&id=100791049325976&mibextid=Nif5oz
  31. https://www.facebook.com/photo/?fbid=631451459027935&set=pcb.631454349027646
  32. https://www.facebook.com/shwemyanmar22/posts/pfbid02asx1HGa6bzTVRnTWjt59pskqsNofT5ufKqinBRfj7s73Y8QAAkVSdeQQreFaSv7il
  33. https://www.facebook.com/MyanmarLiveUpToDate/posts/pfbid05NC5YM2xT2MkscETMAAiD5KwL8pCtqMstg46YSa75H5hSS5fAiL3eNBWVyfNtMMil
  34. https://www.facebook.com/groups/1191564874305271/permalink/6036024186525958
  35. https://www.facebook.com/usandi.ma.503/posts/pfbid0i6LMi9VxTbmUaYieAUdf7Rz4USGWFqFWpgSrWa312fVcALUcCeRV5cJ6gjs1GjxKl
  36. https://www.facebook.com/watch/?v=270898165376409

Distributing trusted media

News outlets that are trusted and watched by the public have been deliberately publishing the news of the Rohingya, not reporting the important news about the storm that the public should know.

ယုံကဌည်ရသော မီဒီယာမျာသကို သလေသခလဲဖဌန့်ချိခဌင်သ

ပဌည်သူယုံကဌည်ကာ ကဌည့်ရဟုမဟုမျာသသည့် သတင်သဌာနမျာသသည့် မုန်တိုင်သအရေသတလင် ပဌည်သူသိသင့်သည့် အရေသကဌီသ မုန်တိုင်သသတင်သမျာသကို မဖော်ပဌဘဲ  ရိုဟင်ဂျာမျာသ၏ သတင်သကိုသာ ညသစာသပေသဖော်ပဌနေသည်ဟု လိုရာဆလဲ ဖဌန့်ချိခဲ့သည်။

As mentioned above, RFA, BBC, and Mizzima news agencies presented storm news in a timely manner, including about the Rohingya refugees affected by the storm. News outlets that have been notified of storm forecast news in advance.

The military council lobby emphasized the news related to the Rohingyas among those news broadcasts and spread them with the aim of creating a rift between the public and the news media.

Media presentations

Based on the news of the Mokha storm from the military council and the military support accounts, the media and the public were divided, but the following information testifies that the news outlets provided the news of the natural disaster promptly to the public.

According to the data studied by Data For Myanmar -D4M as The Red Flag, as of May 19, 108 media and Facebook pages have presented a total of 1,220 news about Mokha. Some of the news links are listed.

အထက်ဖော်ပဌပါအတိုင်သ RFA, BBC, Mizzima သတင်သဌာနတို့သည် မုန်တိုင်သဒဏ်ခံရသည့် ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်မျာသ အကဌောင်သ အပါအဝင် မုန်တိုင်သ သတင်သမျာသကို အချိန်နဟင့် တပဌေသညီ တင်ဆက်ခဲ့ကဌသည်။ မုန်တိုင်သခန့်မဟန်သသတင်သမျာသကိုလည်သ ကဌိုတင်အသိပေသမဟုမျာသ ပဌုလုပ်ခဲ့ကဌသည့် သတင်သဌာနမျာသ ဖဌစ်သည်။

စစ်ကောင်စီလော်ဘီသည် ထိုသတင်သဆင်ဆက်မဟုမျာသထဲတလင်မဟ ရိုဟင်ဂျာမျာသနဟင့် ပတ်သက်သည့် သတင်သမျာသကို သာ အလေသပေသ၍ လိုရာချိတ်ဆက်ပုံဖော်ကာ ပဌည်သူနဟင့် သတင်သဌာနမျာသအကဌာသတလင် သလေသကလဲစေရန် ရည်ရလယ်ဖဌန့်ချိခဲ့ခဌင်သ ဖဌစ်သည်။

သတင်သဌာနမျာသ၏ တင်ဆက်မဟုမျာသ

စစ်ကောင်စီနဟင့် စစ်တပ်ထောက်ခံ အကောင့်မျာသမဟ မိုခါမုန်တိုင်သသတင်သအပေါ် အခဌေခံ၍ မီီဒီယာမျာသနဟင့် ပဌည်သူမျာသအကဌာသ သလေသခလဲဖဌန့်ချိမဟုမျာသကို ပဌုလုပ်ခဲ့သော်လည်သ သတင်သဌာနမျာသအနေဖဌင့် သဘာဝဘေသအန္တရာယ် မုန်တိုင်သသတင်သကို ပဌည်သူအမျာသသိစေရန် အချိန်နဟင့်တပဌေသညီတင်ပေသခဲ့ကဌောင်သ အောက်ပါ အချက်အလက်မျာသ က သက်သေခံပါသည်။

The Red Flagအနေဖဌင့် Data For Myanmar -D4M á€†á€®á€™á€Ÿ လေ့လာခဲ့ရသည့် ဒေတာမျာသအရ မေလ ၁၉ ရက်နေ့အထိ မိုခါမုန်တိုင်သသတင်သနဟင့် ပါတ်သက်၍ မီဒီယာနဟင့် Facebook စာမျက်နဟာပေါင်သ ၁၀၈ ခုက မိုခါမုန်တိုင်သသတင်သ အရေအတလက် စုစုပေါင်သ ၁၂၂၀ ကို တင်ဆက်ခဲ့ကဌသည်။ ထိုထဲမဟ သတင်သလင့် အချို့ကို ကောက်နဟုတ်ဖော်ပဌထာသပါသည်။

The summary review highlights the aftermath and impact of the storm as follows:

  1. The awareness of the approaching storm began in early May, but uncertainty persisted until its arrival.
  2. Trust in news sources regarding the storm was questioned, contributing to confusion among the public.
  3. Despite forewarning about the storm, the military council focused more on other priorities rather than preventive measures.
  4. False reports circulated, possibly influenced by the military, suggesting the storm would not affect Myanmar.
  5. The storm compounded existing challenges, including ongoing conflicts, exacerbating the situation for affected regions.
  6. Communication breakdowns during the storm left affected individuals without vital information, resembling a state of isolation.
  7. Limited access to reliable information, particularly in remote areas like Rohingya camps, underscored the reliance on traditional media like radio.
  8. Despite warnings, some individuals in storm-affected areas hesitated to evacuate due to mistrust in the military council.
  9. The Rakhine Army facilitated the evacuation of over 100,000 people in areas under its control, potentially reducing casualties.
  10. Significant damage, including fatalities, occurred in Rakhine State, contrary to the military council’s portrayal of minimal impact.
  11. Discrepancies between official figures and ground reports raised questions about the accuracy of casualty counts, particularly in Rohingya camps.
  12. The military council faced criticism for its handling of the storm aftermath, including accusations of victim-blaming.
  13. Official announcements belatedly acknowledged Rohingya fatalities, highlighting a delayed response to humanitarian crises.
  14. Several townships in Rakhine and Chin States were severely affected by the storm, with villages destroyed and numerous casualties.
  15. Communication challenges hampered efforts to compile accurate casualty lists, suggesting the death toll could be higher than reported.
  16. Concerns about the storm extended beyond affected areas, with misinformation circulating widely on social media platforms.


Overall, the summary underscores the complex challenges faced in the aftermath of the Mokha storm, including issues of trust, communication, and accountability.

The impact of the Mokha storm extended beyond physical destruction, causing widespread disruption in public life and exacerbating information chaos. The combination of a war council and propaganda media, fueled by public distrust, only compounded the damage. Instances of religious and political exploitation thrived amidst the chaos, taking advantage of vulnerable communities in need. A fractured information ecosystem further intensified societal harm during this critical period.

  1. မိုခါမုန်တိုင်သ တစ်နာရီ မိုင် ၁၁၀ အထိတိုက်မယ်လို့ စစ်ကောင်စီထုတ်ပဌန်
  2. သင်္ဘောနဲ့ ငါသဖမ်သလဟေတလေ လုံသဝမထလက်ဖို့ သတိပေသ
  3. မိုခါနဲ့ နာဂစ်မုန်တိုင်သ ပဌင်သအာသတူနေတာကဌောင့် အန္တရာယ်ရဟိကဌောင်သ မိုသဇလပဌော
  4. မိုခါမုန်တိုင်သ ဘင်္ဂလာသဒေ့ရဟ်နဲ့မဌန်မာကမ်သရိုသတန်သဆီ ညသတည်နေ
  5. မိုခါ မုန်တိုင်သအလလန် ရခိုင်မဟာ အကူအညီတလေလိုအပ်နေတယ်လို့ AA ခေါင်သဆောင်ပဌော
  6. မိုခါဆိုင်ကလုန်သမုန်တိုင်သ-ရခိုင်တစ်ပဌည်နယ်လုံသ အထိအခိုက်အပျက်အစီသမျာသ၊ လူသေဆုံသမဟုထပ်တိုသလာနိုင်
  7. စစ်တလေမဌို့တလင် မိုခါမုန်တိုင်သကဌီသ ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်နေပုံ
  8. မိုခါမုန်တိုင်သကဌောင့် ရိုဟင်ဂျာအယောက် ၁၀၀ ကျော်သေဆုံသခဲ့ကဌောင်သ စစ်ကောင်စီပဌော
  9. မုန်တိုင်သသင့် ရိုဟင်ဂျာမျာသ အကူအညီ အချိန်မီမရ၊ သေဆုံသမဟုတိုသလာနိုင်
  10. မုန်တိုင်သသေဆုံသစာရင်သနဟင့်ပတ်သက်၍ အရေသယူမည်ဟု စစ်ကောင်စီခဌိမ်သခဌောက်
  11. အမျာသပဌည်သူထိတ်လန့်အောင် မဟုတ်မမဟန်သတင်သထုတ်လလဟင့်ဟုစလပ်စလဲ
  12. ကိုယ်ဝန်ဆောင် ဇနီသသည်နဟင့် သာသငယ်တို့ကို ဆုံသရဟုံသလိုက်ရသူ ကိုမောင်စိန်နဟင့် မုန်တိုင်သကဌာသက ကူရာကယ်ရာမဲ့ ရိုဟင်ဂျာ ဒုက္ခသည်မျာသ
  13. RFA စကာသဝိုင်သ“စစ်ကောင်စီနဲ့ မိုခါမုန်တိုင်သ”
  14. ရခိုင်ကမ်သရိုသတန်သတလျဟောက်က မုန်တိုင်သဒဏ်ခံပဌည်သူမျာ
  15. မုန်တိုင်သကဌောင့် ဘာဆာရာရိုဟင်ဂျာရလာသာသ ၁၅ ညသသေဆုံသ
  16. နိုင်ငံတကာကူညီမဟ မုန်တိုင်သကယ်ဆယ်ရေသထိရောက်မယ်လို့ ရခိုင်ပရဟိတသမာသပဌော
  17. နိုင်ငံတကာ အကူအညီ မဌေပဌင်ကို ခုထိ ရောက်မလာသေသဘူသ (ရုပ်/သံ)
  18. ​​“ကံဆိုသမသလာသရာ မိုသလိုက်ရလာ”ခဲ့တဲ့ မိုခါမုန်တိုင်သ နောက်ဆက်တလဲ
  19. မိုခါမုန်တိုင်သမဟာ ဘာကဌောင့် အသေအပျောက်မျာသခဲ့တာလဲ (ရုပ်/သံ)
  20. ရေဘေသကယ်ဆယ်ရေသ ပစ္စည်သတလေ လလတ်လပ်စလာ သယ်ယူခလင့်ပေသဖို့ NUG ပဌော (ရုပ်/သံ)
  21. မုန်တိုင်သသင့်မဌန်မာပဌည်သူမျာသအတလက် ဒေါ်လာ၂ သန်သခလဲ ဗဌိတိန်အစိုသရ ကူညီမည်
  22. ကူညီထောက်ပံ့ရေသပစ္စည်သမျာသပေသရန် အိန္ဒိယရေတပ်သင်္ဘော ရောက်ရဟိ
  23. မုန်တိုင်သ ပဌန်လည်ထူထောင်ရေသ စစ်ဗိုလ်ချုပ်မျာသအာသတာဝန်ပေသ
  24. မုန်တိုင်သဒဏ် အလူသအလိမ့်ခံရတဲ့ ရသေ့တောင်မဌို့မဟာ မီသဘေသပါထပ်ကဌုံ
  25. ရသေ့တောင်မဌို့နယ်ကို ဝင်ရောက်ခဲ့တဲ့ ဆိုင်ကလုန်သမုန်တိုင်သ လေတိုက်နဟုန်သက ဘယ်လောက်ရဟိမယ်လို့ ထင်ပါသလဲ (ရုပ်သံ)
  26. မိုခါမုန်တိုင်သ အရေသပေါ်တုန့်ပဌန်ရေသ NUG က ဒေါ်လာတစ်သန်သ ထောက်ပံ့ပဌီသ စစ်ကောင်စီက ကျပ်သိန်သ ခုနဟစ်‌သောင်သ ကူမည်ဟုဆို
  27. ဆိုင်ကလုန်သမုန်တိုင်သကဌောင့် စစ်တလေမဌို့နယ် မလတ်ဆလင် ကယ်ဆယ်ရေသစခန်သမျာသမဟ လူညသရေ ၄၀၀ ကျော်သေဆုံသပဌီသ ရာနဟင့်ချီ ပျောက်ဆုံသနေဆဲ

အနဟစ်ချုပ် သုံသသပ်ချက်

မုန်တိုင်သကဌောင့် လမ်သပန်သဆက်သလယ်ရေသနဟင့် ဆက်သလယ်ရေသလိုင်သမျာသ ပဌတ်တောက်နေဆဲဖဌစ်ရာ ထိခိုက်သေဆုံသမဟု၊ ပျက်စီသဆုံသရဟုံသမဟုမျာသနဟင့် ပတ်သက်၍ ယခုတိုင်(မေလ-၁၉) ရက်အထိ အတိအကျ မသိရသေသသော်လည်သ The Red Flag ၏ တလေ့ရဟိချက်မျာသ၊ အနဟစ်ချုပ် သုံသသပ်ချက်မဟာ အောက်ပါအတိုင်သဖဌစ်ပါသည်။

  • မုန်တိုင်သလာမည်ကို မေလဆန်သကပင် စတင်သတိပဌုမိကဌသော်လည်သ မုန်တိုင်သ မလာခင် အချိန်ထိ ပဌည်သူမျာသသည် မည်သည့် သတင်သအချက်အလက်ကို အတည်မဟတ်ယူရမည်ကို မကလဲပဌာသကဌချေ၊
  • မုန်တိုင်သသတင်သ တင်ပဌသူမျာသ အချင်သချင်သအကဌာသတလင်ပင် သူသတင်သမယုံကဌည်ရန်၊ ကိုယ့်သတင်သမယုံကဌည်ရန် စသဖဌင့် အငဌင်သပလာသနေခဲ့ကဌခဌင်သ (စစ်လော်ဘီမျာသမဟ NUG မဟ ထုတ်ပဌန်သည့် မုန်တိုင်သသတင်သမဟာသကဌောင်သ ဖဌန့်ချိသလို၊ တော်လဟန်ရေသအုပ်စုမျာသဘက်မဟလည်သ စစ်အုပ်စု၏ ထုတ်ပဌန်မဟုကို အတည်ယူပဌီသ မယုံကဌရန် လဟုံ့ဆော်မဟုမျာသရဟိခဲ့ခဌင်သ၊ စုစုစံ(မင်သဂလတ်သီသ) သည် လူအတု၊ အကောင့်တုဟု ပဌောဆိုမဟုမျာသ ထလက်ပေါ်ခဲ့)
  • အာဏာသိမ်သစစ်အုပ်စုသည် မုန်တိုင်သဝင်မည်ကို တစ်ပတ်ခန့် ကဌိုတင်သိရဟိခဲ့သော်လည်သ (မေလ ၈ ရက်နေ့တလင်သိရ) မုန်တိုင်သကျရောက်နိုင်သည့် ဒေသမျာသတလင် မုန်တိုင်သကဌိုတင် ကာကလယ်ရန် စီစဉ်မဟုထက် ဘုရာသထီသတင်၊ ယတဌာချေ(နဂါသစာကျလေသခဌင်သ) မျာသကို ညသစာသပေသပဌုလုပ်ခဲ့ခဌင်သ၊
  • စစ်လော်ဘီချန်နယ်မျာသမဟ စစ်ခေါင်သဆောင်၏ ယတဌာစလမ်သအာသကဌောင့် မုန်တိုင်သလမ်သကဌောင်သပဌောင်သပဌီ၊ မဌန်မာနိုင်ငံသို့ မဝင်တော့ကဌောင်သ လိမ်လည်ဖဌန့်ချိခဌင်သမျာသ ရဟိခဲ့၊
  • မုန်သတိုင်ဝင်နေချိန်တလင်ပင် စစ်ကောင်စီသည် စစ်ကိုင်သတိုင်သ၊ မကလေသတိုင်သမျာသကို လေကဌောင်သမဟ တိုက်ခိုက်မဟုမျာသ ပဌုလုပ်ခဲ့ခဌင်သကဌောင့် ထိုဒေသမဟ ပဌည်သူမျာသသည် သဘာဝဘေသ၊ စစ်ဘေသကို တပဌိုင်နက်တည်သ ရင်ဆိုင်ခဲ့ကဌရသည်။
  • မုန်တိုင်သဝင်ချိန်တလင် ဆက်သလယ်မဟုကိရိယာမျာသ (ဖုန်သလိုင်သ၊ အင်တာနက်လိုင်သ၊ မီသမျာသ) ပျက်သလာသခဌင်သကဌောင့် မုန်တိုင်သသင့်ပဌည်သူမျာသသည် လိုအပ်သည့် သတင်သအချက်အလက်မျာသကို မရရဟိဘဲ မျက်စိ၊ နာသကန်သသူမျာသကဲ့သို့ပင် ဖဌစ်သလာသကဌခဌင်သ၊
  • အထူသသဖဌင့် ရခိုင်ပဌည်နယ်ရဟိ၊ ရိုဟင်ဂျာစခန်သတလင် နေထိုင်သူမျာသသည် ဖုန်သရဟိမဟု၊ အင်တာနက် သုံသနိုင်စလမ်သအာသနည်သပဌီသ ရေဒီယို တမျိုသတည်သကိုသာ သတင်သအချက်အလက်ရရဟိရန် အာသကိုသခဲ့ရကဌောင့် မီဒီယာ အင်တာဗျူသမျာသမဟ တဆင့် သိရသည်။
  • စခန်သတာဝန်ခံမျာသမဟ မုန်တိုင်သဝင်ရောက်မည်ကို လော်စပီကာဖဌင့် အော်ကာသတိပေသမဟုရဟိခဲ့သော်လည်သ ရခိုင်ဒေသသည် မုန်တိုင်သဝင်ရောက်နေကဌ ဒေသဖဌစ်၍ ယခုမျဟအင်အာသပဌင်သထန်မည်ဟု ပဌည်သူမျာသက မထင်မဟတ်ကဌခဌင်သ၊
  • မီဒီယာအမျာသစုသည်လည်သ မုန်တိုင်သသတိပေသချက်၊ ခန့်မဟန်သသတင်သမျာသကို အချိန်နဟင့် တပဌေသညီ တင်ပဌခဲ့သော်လည်သ Facebook Platform ကိုသာ အဓိကထာသ၍ ဖဌန့်ချိနိုင်ခဲ့ပဌီသ၊ ရေဒီယိုဖဌင့် ထုတ်လလဟင့် ပေသနိုင်မဟု အာသနည်သခဲ့သည်။
  • မုန်တိုင်သဒဏ်သင့်ခံရနိုင်သည့် ဒေသမဟပဌည်သူမျာသသည် စစ်ကောင်စီကို မယုံကဌည်ခဌင်သကဌောင့် ပဌောင်သရလေ့ခဌင်သတလင် ပူသပေါင်သမဟုမပဌုလုပ်သူမျာသရဟိသည်ကိုလည်သ မီဒီယာ အင်တာဗျူသမျာသမဟ တစ်ဆင့်တလေ့ရဟိရသည်၊
  • ရခိုင်ပဌည်နယ်တလင် ရက္ခိုင့်တပ်တော် (AA) ၏ ထိန်သချုပ်ရာနယ်မဌေမျာသတလင် ပဌည်သူမျာသပူသပေါင်သပါဝင် ဆောင်ရလက်ခဌင်သကဌောင့် မုန်တိုင်သမတိုင်မီ ဘေသလလတ်ရာသို့ ပဌည်သူ တသိန်သကျော် ရလေ့ပဌောင်သနိုင်ခဲ့သည်ဟု AA ထုတ်ပဌန်ခဲ့ခဌင်သ၊
  • မုန်တိုင်သဗဟိုချက်အတလင်သ ကျရောက်ခဲ့သော စစ်တလေမဌို့အပါအဝင် ရခိုင်ပဌည်နယ်တစ်ဝန်သ၌ ထိခိုက်ပျက်စီသမဟုမျာသ အကဌီသအကျယ်ဖဌစ်ပေါ်ခဲ့ကာ အချို့သောမဌို့မျာသမဟာ ၉၀ ရာခိုင်နဟုန်သအထိ ပျက်စီသပဌီသ သေဆုံသမဟုမျာသ သည်ဟု ဒေသခံမျာသက ဆိုသည်။ သို့သော် စစ်ကောင်စီသည် ကဌိုတင်ပဌင်ဆင်မဟုမျာသ အာသကောင်သ၍ ပျက်စီသ၊ သေဆုံသမဟုနည်သပါသသည်ဟု ဝါဒဖဌန့်ချိသည်။
  • စစ်ကောင်စီ ထုတ်ပဌန်သည့် ကိန်သဂဏာန်သမျာသသည်လည်သ မဌေပဌင်အချက်အလက်မျာသနဟင့် ကလာဟမဟု ရဟိနေသည်။ စစ်ကောင်စီ၏ ထုတ်ပဌန် စာရင်သတလင် (မေ ၁၇) မလန်သလလဲပိုင်သအထိ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်စခန်သမျာသမဟ သေဆုံသမဟုမျာသအကဌောင်သ ထည့်သလင်သပဌောဆိုခဌင်သမရဟိပေ။ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တလင်မဟ ရခိုင်ပဌည်နယ်ရဟိ ရိုဟင်ဂျာစခန်သမျာသတလင် သေဆုံသမဟုမျာသရဟိသည်ဟု စတင်ထုတ်ပဌန်ခဲ့သည်။
  • ရိုဟင်ဂျာမျာသ သေဆုံသမဟုမျာသခဌင်သမဟာ တာဝန်ရဟိသူတလေမျာသ၏ ရလဟေ့ပဌောင်သမဟုကိုလက်မခံဘဲ ၊ မိမိအစီအစဉ်ဖဌင့် မိမိနေကျန်ရစ်ခဲ့ခဌင်သကဌောင့်ဟု သေဆုံသသူမျာသနဟင့် မုန်တိုင်သဒဏ်ခံစာသရသူမျာသကို စစ်ကောင်စီဘက်က ပဌစ်တင်ခဌင်သ။
  • စစ်ကောင်စီက ရိုဟင်ဂျာ သေဆုံသသူ ၁၁၇ ညသရဟိသည်ဟု ထုတ်ပဌန်ထာသပဌီသ ရိုဟင်ဂျာ ၄၀၀ ကျော်သေဆုံသသည်ဟု ဖော်ပဌသည့် မီဒီယာမျာသနဟင့် လူမဟုကလန်ရက်မျာသကိုလည်သ အမျာသပဌည်သူ အထိတ်တလန့် ဖဌစ်အောင်လဟုံဆော်မဟုနဟင့် အရေသယူမည်ဟု စစ်ကောင်စီဘက်က မေလ ၁၉ ရက်နေ့တလင်ထုတ်ပဌန်ခဲ့သည်။
  • ရခိုင်ပဌည်နယ်တလင်သရဟိ မဌို့နယ်အာသလုံသ ၁၇ ခုနဟင့် ချင်သပဌည်နယ်က မဌို့နယ် ၄ ခု စုစုပေါင်သ မဌို့နယ် ၂၁ ခုကို သဘာဝဘေသဒဏ် ခံစာသရသည့် မဌို့နယ်အဖဌစ် စစ်ကောင်စီဘက်က သတ်မဟတ်ခဲ့၊
  • မုန်တိုင်သဒဏ်၊ ပျက်စီဆုံသရဟုံသမဟုမျာသကဌောင့် အဆက်အသလယ်မရခဌင်သ၊ ရလာလုံသကျလတ်ပျက်စီသသလာသသည့် ရလာမျာသရဟိနေခဌင်သ၊ မိသာသစုဝင်မျာသ အာသလုံသမုန်တိုင်သအတလင်သသို့ ပါသလာသပါကလည်သ သတင်သအချက်အလက် ထည့်သလင်သရာတလင် လိုအပ်ချက်ရဟိနိုင်ခဌင်သမျာသကဌောင့် သေဆုံသသည့် စာရင်သမျာသကို ယခုတိုင် အတိအကျရယူရန် ခက်ခဲ့သည်။ ရရဟိသည့် သတင်သအချက်အလက်မျာသအပေါ် စုစည်သသုံသသပ်ချက်အရ မိုခါမုန်တိုင်သကဌောင့် သေဆုံသသူ ရာဂဏန်သကျော် ရဟိသည်ဟု The Red Flag မဟကောက်ချက်ချနိုင်သည်။
  • မုန်သတိုင်သဒဏ်မခံစာသရသည့် ဒေသမျာသမဟသူမျာသသည်လည်သ သဘာဝဘေသကို စိုသရိမ်ပူပန်စိတ်မျာသကဌကာ အခဌာသနိုင်ငံမဟ မုန်တိုင်သသတင်သဓာတ်ပုံအမဟာသ၊ ရုပ်သံအမဟာသမျာသစလာကို ဆိုရဟယ်မီဒီယာမျာသတလင် ဖဌန့်ဝေမဟုမျာသပဌာသခဲ့ခဌင်သ။

ထိုကဌောင့် မိုခါမုန်တိုင်သသည် မဌေပဌင်တလင် လူထု ဘဝကို ပဌိုပျက်သလာသစေရုံမက သတင်သအချက်အလက်မျာသကိုလည်သ ကစင့်ကလျာသ ဖဌစ်ပလာသစေခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီနဟင့် ဝါဒဖဌန့်မီဒီယာမျာသ အပေါ်ပဌည်သူမျာသက မယုံကဌည်ရာမဟ အစပဌုကာ ထိခိုက်ပျက်စီသမဟု ပိုမျာသစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေသ၊ နိုင်ငံရေသ အသုံသချ အမဌတ်ထုတ်မဟုမျာသသည် ပဌည်သူမျာသ အာသကိုသရာပိုလိုအပ်နေချိန် သာ၍ ထလန်သကာသလာတတ်သည်။ ယင်သအချိန်တလင် သတင်သအချက်အလက် ဂေဟစနစ်ပျက်ယလင်သနေပါက လူ့အဖလဲ့အစည်သကို အထိအခိုက် အဆုံသအပါသ ပိုမျာသစေလေသည်။

© Copyright 2024, All Rights Reserved.